Kramkom - fotografia cyfrowa

[kramkom]

Migawka, czas otwarcia migawki

Migawka to obok przysłony i ISO podstawowy parametr, który ma decydujący wpływ na ekspozycję zdjęcia. Nie będę opisywał budowy, ponieważ skupię się na praktycznym wykorzystaniu podczas robienia zdjęć.
W zależności od czasu otwarcia migawki możemy „zamrozić” ruch na zdjęciu lub nadać mu efekt rozmycia – wrażenie ruchu.

Czas otwarcia migawki, to czas, w którym światło przechodzi przez obiektyw naświetlając element światłoczuły (matrycę, film).

Wartość tego parametru jest ściśle powiązana z wymienionymi wcześniej przysłoną i ISO, dlatego nie możemy ustawić sobie zupełnie dowolnego czasu otwarcia migawki bez konsekwencji tj. zmiany pozostałych parametrów ekspozycji, prześwietlenia lub niedoświetlenia zdjęcia. Zależność ta odnosi się do wszystkich trzech parametrów (migawka, przysłona, ISO) mających wpływ na ekspozycję, czyli prawidłowe naświetlenie zdjęcia.
Żeby było jeszcze mniej kolorowo, nie tylko przysłona i ISO są „ograniczeniem” dla czasu otwarcia migawki. Do tych ograniczeń możemy dołożyć czas otwarcia migawki, przy którym na zdjęciu zarejestruje się drganie naszych rąk trzymających aparat. Czas ten zależy od użytej ogniskowej, więc tutaj sprawa komplikuje się jeszcze bardziej.

”Bezpieczny” czas otwarcia migawki, a ogniskowa

W praktyce przyjęło się, że bezpieczny czas, taki przy którym obraz na zdjęciu zrobionym aparatem trzymanym w ręce nie będzie poruszony wskutek drgania rąk, to odpowiednik odwrotności ogniskowej równoważnej (przeliczonej na klatkę filmu 35 mm).

Przykładowo jeżeli nasz aparat ma zakres ogniskowej równoważnej 35 – 210 (zoom 6x w standardowym aparacie kompaktowym np. Canon A 720 IS), to przy ogniskowej 35 mm możliwe będzie zrobienie nieporuszonego zdjęcia z czasem 1/40 sekundy, a przy ogniskowej 210 czas ten powinien wynosić przynajmniej 1/250 sekundy (w aparatach nie ma możliwości ustawienia czasu 1/35 lub 1/210 sekundy). Ta zasada sprawdza się dość dobrze w praktyce w większości przypadków. Oczywiście czas też będzie zależał częściowo od predyspozycji fotografa, ponieważ ktoś kto ma tendencję do trzęsienia się rąk, może mieć problem z utrzymaniem aparatu np. przy ogniskowej 210 mm i czasie 1/250 sekundy, tak by nie było poruszenia widocznego na zdjęciu, a ktoś innym może sobie świetnie poradzić z czasem 1/200 sekundy. Podane czasy można bezpiecznie wydłużyć nawet kilkakrotnie przy zastosowaniu mechanicznej stabilizacji obrazu, oczywiście jeżeli aparat lub obiektyw taką stabilizację posiada.

Wykorzystanie w praktyce

Większość aparatów jest tak zaprogramowana żeby ustawiać czas 1/60 sekundy (w trybie automatycznym). Jeżeli scena jest tak oświetlona, że czas powinien być dłuższy np. 1/15 sekundy, aparat sam włączy lampę i ustawi czas 1/60. Jest to rozwiązanie dobre, ponieważ praktycznie zapewnia nam nie poruszone zdjęcie oraz złe, ponieważ pozbawia nas naturalnego oświetlenia sceny.

Na szczęście łatwo możemy przejść np. w tryb półautomatyczny, w którym możemy wyłączyć lampę, ustawić aparat na statywie lub podeprzeć go na krześle, stole itp. i wykonać zdjęcie z dłuższym czasem wykorzystując światło zastane (światło otoczenia). Podparcie aparatu będzie konieczne żeby zniwelować poruszenie obrazu wskutek drgań rąk. Tak wykonane zdjęcie będzie często ciekawsze od zdjęcia z użytą lampą błyskową, dlatego zachęcam do robienia zdjęć bez lampy błyskowej.

Metoda taka sprawdzi się w przypadku gdy scena będzie statyczna np. krajobraz, pozujące do zdjęcia osoby itp. W przypadku zdjęć dynamicznych (ruch na zdjęciu), otrzymamy rozmazany obraz, ale rozmazanie to, nie musi być wynikiem poruszenia aparatu. Będzie wynikało z przemieszczania się ludzi, zwierząt względem aparatu.
Dlatego jeżeli przy zdjęciach dynamicznych chcemy „zatrzymać” ruch powinniśmy stosować możliwie krótkie czasy, które np. „zatrzymają” w powietrzu skaczące dziecko, a żadne części jego ciała nie będą poruszone (rozmazane). Czasy te w zależności od prędkości obiektów na zdjęciu powinny być jak najkrótsze np. od 1/100 sekundy i krótsze (w zależności od prędkości poruszających się obiektów).

Inaczej powinniśmy dobrać czas otwarcia migawki chcąc pokazać ruch. To zadanie jest znacznie trudniejsze, ponieważ musimy ustalić czas z krótkiego zakresu, najlepiej taki, który rozmyje tylko niektóre części ciała np. ruch rąk i nóg, które najczęściej podczas skoku poruszają się szybciej od reszty ciała. Gdy ta sztuka nam się uda otrzymamy ciekawe zdjęcie, na którym widoczny będzie ruch poprzez rozmazanie. Trudno tutaj powiedzieć jaki powinien być czas, ponieważ będzie on zależał od szybkości (w tym przypadku dziecka), ale powinniśmy eksperymentować z czasami rzędu 1/50 – 1/30 sekundy (najlepiej ze statywem).
Czasy w okolicach 1/30 – 1/15 sekundy często wykorzystywane są do wykonywania zdjęć płynącej wody (wodospady, strumyki), ponieważ wtedy uzyskuje się ładnie rozmazaną wodę opływającą kamienie lub spadającą z wodospadu.
Czasy dłuższe niż 1 sekunda wykorzystuje się praktycznie tylko przy zdjęciach statycznych, zdjęciach w nocy, błyskawicach itp.

Najlepiej jak każdy będzie eksperymentował ze swoim aparatem przy różnych ogniskowych w celu określenia przy jakich czasach widoczne jest rozmazanie wynikające z poruszenia aparatem trzymanym w rękach. Takie działanie pozwoli w przyszłości uniknąć rozmazanych zdjęć, które częściej będziemy mogli robić bez lampy.
Załóżmy, że przy krótkiej ogniskowej jesteśmy w stanie zrobić zdjęcie bez poruszenia z czasem 1/40 sekundy – tak wyszło nam z naszych testów. Zapamiętujemy tą wartość, a podczas robienia zdjęć za każdym razem, gdy istnieje zagrożenie użycia dłuższego czasu (słabe oświetlenie) sprawdzamy jaki czas ustawia aparat np. mając ustawiony program półautomatyczny. Jeżeli aparat wskaże dłuższy czas np. 1/20 sekundy, powinniśmy zastanowić się, czy:
- otworzyć bardziej przysłonę (jeżeli jest to możliwe – liczymy się z uzyskaniem mniejszej głębi ostrości),
- podnieść ISO (należy uważać, ponieważ wyższe ISO zwłaszcza w kompaktach powoduje znaczne pogorszenie jakości obrazu np. wzrost szumów na zdjęciu, mniej szczegółów),
- doświetlić scenę nie używając lampy błyskowej (często trudne do zrealizowania),
- wykorzystać statyw – moim zdaniem najlepsze rozwiązanie przy zdjęciach statycznych.
Różne zakresy otwarcia migawki w aparatach

W aparacie Canon EOS 400D czas otwarcia migawki możemy ustawiać w zakresie od 1/4000 sekundy do 30 sekund. Jest to typowy czas dla większości bardziej zaawansowanych aparatów. Niektóre lustrzanki zakres ten mają większy np. od 1/8000 sekundy do 30 sekund, natomiast niektóre kompakty mogą mieć mniejszy np. w granicach 1/2000 sekundy do 15 sekund (Canon A 720 IS). W prostych kompaktach fotograf może mieć ograniczone możliwości wpływania na czas otwarcia migawki, więc dobrze przed zakupem zapoznać się jakie możliwości daje nam konkretny model aparatu.

Żeby poznać dokładny zakres możliwych do ustawienia czasów w swoim aparacie, najlepiej zapoznać się ze specyfikacją techniczną aparatu.

Bardziej zaawansowane aparaty mają też możliwość ustawienia dowolnego czasu (bulb), który reguluje się poprzez dwukrotne naciśnięcie spustu migawki – pierwsze rozpoczyna proces naświetlania zdjęcia, drugie kończy.

[marusia]

[kramkom]

Zgadza się, zapomniałem dodać.

Ponieważ w tym trybie czasy liczy się w sekundach, to praktycznie przy każdym naciśnięciu spustu możliwe jest zarejestrowanie drgań.

Najlepiej w tym trybie używać pilota, na którym analogicznie - pierwsze wciśnięcie spustu uruchamia proces rejestracji obrazu, a drugie kończy. Można też użyć wężyka spustowego, ale pilot jest bardziej praktyczny.
Nie każdy aparat ma możliwość obsługi migawki pilotem i wężykiem spustowym, ale lustrzanki z reguły mają.

W lustrzankach warto też przy długich czasach naświetlania użyć trybu "wstępnego podnoszenia lustra", który podnosi lustro chwilę przed otwarciem migawki, co ma zapobiegać rejestracji na zdjęciu drgań spowodowanych ruchem wywołanym właśnie podnoszeniem lustra.

Dzięki Marusia za Twoją uwagę.

[marusia]

Cóż ,pilota trzeba dokupić osobno. A gdyby tak użyć samowyzwalacza do zwolnienia spustu migawki? Choć nie jestem pewien ,czy w trybie "bulb" opcja samowyzwalacz jest dostępna.

[kramkom]

Porobiłem jeszcze kilka testów w trybie bulb.

Nie można skutecznie wykorzystać samowyzwalacza, ponieważ i tak trzeba trzymać spust migawki, aż nie minie wyznaczony czas.

Jeszcze sprostowanie do poniższego fragmentu.

[marusia]

Hm... Jeżeli w Nikonie jest tak samo to jestem zawiedziony Chciałem właśnie przetestować mój nowy aparat w trybie "bulb" ,ale wygląda na to ,że bez pilota się nie obędzie. Bo jeżeli mam przez np. 5 min. trzymać palec na spuście ,to mogę przecież poruszyć aparat ,nawet jeżeli jest ustawiony na statywie.

Dziwię się ,że Nikon nie przewidział w swojej lustrzance wyboru czasu otwarcia migawki w trybie "bulb" ,oraz zwolnienia jej z opużnieniem (samowyzwalacz) ,żeby nie poruszyć aparatu. No ale przecież ktoś musi kupować te piloty

[kramkom]

No właśnie tak może być, ale jak jeszcze tego nie sprawdzałeś, to zobacz proszę i napisz, czy tak jest rzeczywiście.

Pilot ma trochę szersze zastosowanie niż tylko zdjęcia w trybie bulb, więc czasami się przydaje. Można go wykorzystywać do uruchamiania migawki przy każdym czasie. Ja używam pilota do każdego zdjęcia, które wymaga statywu, a ponieważ nie używam lampy, jest mi potrzebny dość często. Dodatkowo świetnie się sprawdza, gdy mam włączoną funkcję wstępnego podnoszenia lustra, no i możesz być na fotografii "obsługując" aparat z kilku metrów. Tą zaletę wykorzysta chyba każdy.

Co do czasu bulb. Jest on rzadko wykorzystywany w praktyce, no chyba, że ktoś zajmuje się głównie robieniem zdjęć w ciemnej nocy, błyskawic itp. Stąd może producenci nie przykładają się do rozwijania sposobów obsługi tego trybu.

[marusia]

Przetestowałem aparat w trybie "bulb" z samowyzwalaczem (opóżnienie 5 sek.) ,no i rzeczywiście -samowyzwalacz działa w tym trybie ,tylko że nie ma możliwości ustawienia czasu otwarcia migawki (aparat sam wybiera sobie ten czas -zapewne odpowiedni do poziomu oświetlenia -przysłona była maksymalnie otwarta)

Jeżeli trzymam palec cały czas na spuście (samowyzwalacz włączony) to migawka otwiera się z ustawionym opóżnieniem 5 sek. i zamyka kiedy puszczam spust np. po 2 min. No ale to nic mi nie daje ,bo aparat w tym czasie zostaje poruszony.

[kramkom]

[marusia]

[kramkom]

Delikatnie przy tak długim czasie nie pomoże...